محیط زیست و پسماند

دسامبر 04, 2013 بدون دیدگاه

محیط زیست و پسماند
محیط زیست موهبتی است که حفاظت از آن نخستین و شاید مهمترین وظیفه بشرباشد. محیط زیست سالم نه تنها به سلامت انسان کمک می کند، بلکه امکان بهره برداری مناسب از آن برای رفع نیازهای بشری را فراهم می سازد و از این رو حفاظت از محیط زیست از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
با نگاهی گذرا به زندگی روزمره شخصی خود متوجه می شویم که روزانه چقدر زباله به محیط زیست خود تحویل می دهیم. علاوه بر آن با فعالیت های اقتصادی، همواره نسبت به حفظ محیط زیست بی اعتنا بوده، تا جایی که امروزه آلودگی زیست محیطی به یکی از بلایای بشر تبدیل شده است. هیچ موجودی در کره زمین به اندازه انسان به محیط زیست لطمه نمی زند و هیچ کسی هم جز انسان از این آلودگی تا سر حد مرگ آسیب نمی بیند.
فعالیت های اقتصادی – تولیدی به شیوه های گوناگون از انتقال پساب های صنعتی به رودخانه ها و دریاها، دفع ضایعات مصرفی در تولید خودروها و همچنین ضایعات نفتی و… واز شیشه ها و پلاستیک های شیرمصرفی صبحگاهی گرفته تا کاغذهایی که به روش های گوناگون (برای خواندن و نوشتن یا بسته بندی کالاهایی که خریداری می کنیم) و… به زباله تبدیل می شود.
و این در حالیست که سالانه میلیاردها دلار در جهان صرف تولید کاغذ، پلاستیک، قوطی های فلزی و… می شود که با یک بار مصرف آن ها به زباله تبدیل شده و دور ریخته می شوند و از طرف دیگر با صرف میلیاردها دلار هزینه به جمع آوری و از بین بردن این زباله ها می شود که در هر صورت ضایعات را به محیط زیست وارد می کند.

پسماند و بازیافت
بازیافت به آماده‌سازی مواد برای بهره بری دوباره گفته می‌شود. در واقع بازیافت عبارت است از فرآیند پردازش مواد مصرف شده به محصولات و مواد تازه به منظوره جلوگیری از به هدر رفتن مواد سودمند بلقوه (ذخیره‌ای)، کاهش مصرف مواد خام، کاهش مصرف انرژی، کاهش آلودگی هوا حاصل از سوختن مواد و آلودگی آب‌ها حاصل از تدفین زباله‌ها در خاک به وسیلهٔ کاهش مقدار معمول زباله‌ها و کم کردن نشر گازهای گل‌خانه‌ای در مقایسه با تولید خالص. بازیافت یک مولفهٔ کلیدی در مدیریت مدرن کاهش مواد زائد که شامل سلسله مرات کم کردن، دوباره مصرف کردن و بازیافت است. بازیافت از هرز رفتن منابع سودمند و سرمایه‌های ملی جلوگیری می‌کند و مصرف مواد خام و مصرف انرژی را کاهش می‌دهد. با این کار، تولید گازهای گلخانه‌ای نیز کاهش می‌یابد. بازیافت مهم‌ترین مفهوم و یافتار در مدیریت پسماند است.اما اکثر پسماندها اعم از نوع خشک وتر قابل بازیافت ویا قابل استفاده مجدد ( يا تبديل آن به مواد ديگر ) می باشند .
پسماندهای خشک

کاغذ و مقوا : انواع روزنامه، مجله، کتاب، دستمال کاغذی، عکس، ظروف کاغذی شیر و آب‌میوه، جعبه‏های شیرینی، کفش، لباس،‏شانه تخم مرغ و…
پلاستیک : انواع ظروف پلاستیکی، روکش‏ها و کیسه‏های پلاستیکی، طناب‏های پلاستیکی، اسباب بازی‏های پلاستیکی، فیلم‏های عکاسی، انواع ابر و اسفناج و …
فلزات: انواع قوطی فلزی کمپوت، کنسرو، نوشابه، رب، وسایل فلزی آشپزخانه، شیرآلات، لوله‏ها و توری‏های فلزی، ظروف و لوله‏های مسی، چدنی، آهنی، فویل‏های آلومینیومی، رادیاتور و …
شیشه: انواع ظروف شیشه‏ای، لامپ‏های ساده و فلورسنت، آینه، سرامیک، چینی، بلور و …
منسوجات و چرم : انواع لباس‏های کهنه و پارچه‏های مستعمل، انواع وسایل پارچه‏ای، انواع کیف و کفش، البسه و وسایل چرمی
چوب: انواع جعبه‏های چوبی، سرشاخه، برگ درخت، مبل،‏میز، وسایل چوبی آشپزخانه و …
لوازم الکتریکی والکترونیکی : سیم، کابل، پریز، دیسکت، سی‌دی، نوار کاست، ماشین حساب، ساعت، لوازم کامپیوتر، چراغ قوه، انواع باتری، تلفن، تلویزیون و …

بعضی از این مواد نیز دارای طبیعت خطرناکی هستند مانند باتری و زباله‏های الکترونیک، لامپ‏های فلورسنت و دماسنج جیوه‏ای به دلیل وجود بخارات جیوه و مواد سمی جزو زباله‏های خطرناک هستند و در برخی کشورها اجازه داده نمی‏شود با سایر زباله‏ها یک جا قرار بگیرند. شوینده‏ها، اسید، ضدیخ، روغن ترمز، رنگ‏های روغنی، تینر، حشره‌کش‏ها و آفت‌کش‏ها و حلال‏ها هم از پسماندهای خطرناک خانگی هستند.

پسماندهای تر

پسماندهای غذایی: برنج، انواع خورشت، گوشت مرغ، ماهی، روغن‏های خوراکی سوخته و فاسد شده و …
سبزی و‏ میوه: پسماند میوه، میوه و سبزی فاسد شده، تفاله چای و …
سرچشمه مواد بازیافتی یا به عبارتی بازیافتنی‌ها، بیشتر، خانه‌ها و صنایع هستند. برای آسان‌تر کردن کار بازیافت معمولاً دو نوع جداسازی مواد صورت می‌گیرد که «تفکیک در مبدأ» و «تفکیک در مقصد» نام دارند. در مراکز بازیافت، مواد بازیافتی و غیر قابل بازیابی دسته‌بندی می‌شوند.
بهینه سازی مصرف انرژی های فسیلی، ایجاد سیستم های جمع آوری و دفع بهداشتی فاضلاب و راه اندازی صنایع بازیافت، از شیوه های متعارف در جهان برای جلوگیری از آلودگی محیط زیست و استفاده اقتصادی از پسمانده ها می باشد.
با سرمایه گذاری مناسب برای بازیافت پسماندها ، نه تنها می توان از خسارت های بیشتر به محیط زیست و آلوده سازی آن جلوگیری کرد، بلکه میزان نیاز انسان به مواد اولیه (چوب و الوار جنگ ها، منابع فلزی، غیرفلزی زیرزمینی و…) و برداشت از ذخایر و طبیعی ومعدنی را کاهش داده و بقایای آن برای نسل های بعدی را تضمین خواهد کرد.
در آمریکا سود سالیانه تسهیلات بازیافت ۲٫۹۸۱ میلیون دلار تخمین زده شده‌است در ۵ سال اخیر (۲۰۰۳ تا ۲۰۰۸)این مقدار با رشد ۷٪ خود از رقم فعلی فراتر رفته‌است. زیرا در سال‌های اخیر حجم زباله‌هایی که از مواد قابل بازیافت هستند افزایش یافته‌است.

انواع مواد بازیافتی
به عقیده کارشناسان اقتصادی، استقرار یک فرهنگ در جامعه، نیازمند اطلاع رسانی شفاف و اقدام های تشویق گونه در مراحل ابتدای کار است. لذا تحمل هزینه هایی به منظور جمع آوری در ابتدای کار تا تبدیل فرهنگ جداسازی و رواج کامل آن ضروری است ضمن اینکه این اقدام از هدررفتن سرمایه های عظیم ملی و منابع طبیعی و زیرزمینی جلوگیری خواهد کرد و سالانه میلیاردها ریال صرفه جویی اقتصادی دربر خواهد داشت.
به طورکلی بازیافت مواد را می توان به سه دسته تقسیم کرد:
▪ دست اول-بازیافت موادی که بدون هیچ گونه فرایندی و فقط با شستشو، ضدعفونی و رعایت مسایل بهداشتی قابل استفاده مجدد هستند، مانند بطری های شیشه ای سالم.
▪ دسته دوم- بازیافت موادی که پس از طی فرایند به مواد جدید تبدیل می شوند. مانند شیشه خرده، فلزات، مواد پلاستیکی و کاغذ.
▪ دسته سوم- بازیافت مواد، مثل تبدیل مواد ضایعات فسادپذیر به کود کمپوست و یا بازیافت انرژی، مثل تجزیه بی هوازی مواد ضایعات فسادپذیر و تولید گاز متان (بیوگاز).

مزایای بازیافت
از آن جا که تجمع و تلنبار ضایعات خشک روی هم ضمن اشغال فضاها، منظره ناخوشایندی را ایجاد می کند، موجبات تجمع حشرات، تخم ریزی سوسک ها و سایر ناقلین بیماری زا را نیز فراهم می آورد مضاف بر این که بوی مشمیزکننده نیز مزید بر علت شده و دفع مناسب را می طلبد، دفعی که از لحاظ بهداشت، سلامت واستانداردهای زیست محیطی، اقتصاد و اشتغال نیز قابل قبول باشد.
لازم به ذکر است از آن جا که برخی مواد مثل پلاستیک، لاستیک و… قابلیت تجزیه و برگشت به چرخه طبیعت را ندارند پس به صرفه و عاقلانه است که به گونه ای دیگر دفع شده که گزینه مناسب برای این کار بازیافت (استفاده مجدد و تولید مواد جدید) است.
اما از منظرزیست محیطی به موضوع بازیافت ضمن ارتقا سطح فرهنگ عمومي در برخورد با پسماندها، حفظ محيط زيست و جلوگيري از انتشار آلودگي ها، بهبود روش ذخيره سازي، خالص سازي پسماندهاي تر براي توليد كمپوست مرغوب موجبات جلوگيري از هدر رفتن سرمايه هاي ملي را فراهم می آورد. علاوه برآن حفظ ظاهر زیبا و طبیعی اطرافمان گام برمی داریم و فضای مناسب و مفید را صرف تلنبار، تجمع و دفن ضایعات نمی کنیم.
با استفاده ازبازیافت حس خلاقیت کودکان وافراد جامعه را در استفاده مجدد مواد (از نوع بازیافت دسته اول) نیز فعال و پویا خواهد شد. همچنین با کاهش قطع درختان (که صرف تولید کاغذ) می شوند به مساحت فضای سبز و افزایش هوای پاک کمک کنیم .
ودر خاتمه از آنجا که بازیافت، بازگشت سرمایه های خدادادی و طبیعی می باشد پس بدیهی است که تفکیک ضایعات جمع آوری و بازگرداندن آنها به چرخه طبیعت نقش مؤثری در اقتصاد و خودکفایی جامعه را از وابستگی و تاحدودی واردات ازسایر کشورها نجات می دهد، حتی در پاره ای مواقع با بازیافت و تهیه مواد می توان صادرات به سایر کشورها را نیز انجام داد و تأثیر مثبتی بر روند اقتصادی کشور گذاشت.